10 - كاشاني در مواضعى از اين كتاب ، سخنان مشايخ پيشين را نيز در نمودن بطن آية به كار مىگيرد . « 1 » امّا از سخنان مشايخ بلا واسطهء كاشاني تنها يك مورد در تمامى اين كتاب آمده است « 2 » . نمايهء « تأويلات » در فضاى خارج از فرهنگ صوفيانه در همين صفحات ، از تأثير پرداختهء كاشاني بر آثار پديد آمده در بستر فرهنگ خانقاهى سخن داشته‌ايم . امّا در پاره‌اى از نوشته‌هاى غير اينان نيز - كه اين بنده بر سه مورد آن آگاه است - داورىهائى دربارهء اين كتاب صورت گرفته است . داورىهائى كه نشان‌دهندهء نمايهء تأويلات در فضاى خارج از فرهنگ صوفيانه مىباشد . اين موارد عبارتند از : 1 - نظر فقيه ودانشمند بزرگ شيعي شيخ زين الدّين بن علىّ بن أحمد عاملي ملقّب به شهيد ثاني . أو در قانوننامه‌اى كه به جهت نمودن روش تعليم وتعلّم پرداخت ، به هنگام ياد كرد از بسترهاى گونه‌گون تفسيري ، از اين كتاب با عبارت « . . . ومنها ما يسلّط على تأويل الحقائق دون تفسير الظّاهر ، كتأويل عبد الرزّاق القاشى » « 3 » ياد مىكند . به باور اين بنده جملهء فاخر « ما يسلّط على تأويل الحقائق دون تفسير الظّاهر » نشان از حسن نظر آن فقيه كم نظير دربارهء اين كتاب دارد . 2 - نظر مصلح همروزگار ما شيخ محمّد عبده ، كه نازكيهاى خيال وظرافتهاى انديشهء كاشاني را برنمىتابد وپرداختهء أو را ساخته‌اى بر أساس آراء باطنيان ونه صوفيان بر مىشمارد . « 4 » آنچه در داورى أو عجيب مىنمايد ، آنست كه شيخ الأزهر ، با ذكر اين مطلب كه تأويلات پرداختهء كاشاني ونه ابن عربى است ، در پى آنست كه ساحت شيخ أكبر را از آراء مطرح شده در اين تفسير - كه به باور أو « فيه من النّزعات ما يتبرّأ منه دين

--> ( 1 ) . نمونه را بنگريد : همان ج 1 ص 659 . ( 2 ) . بنگريد : همان ، ج 2 ص 228 . ( 3 ) . بنگريد : منية المريد ص 388 . ( 4 ) . بنگريد : تفسير المنار ج 1 ص 18 .